सावंतवाडी वेंगुर्ला तालुक्यात गवा रेड्याचा वाढता प्रभाव: वाहन चालक आणि शेतकऱ्यांसाठी बनली डोकेदुखी
सावंतवाडी वेंगुर्ला तालुक्यात गवा रेड्याचा वाढता प्रभाव: वाहनचालक आणि शेतकऱ्यांसाठी बनलीडोकेदुखी
सिंधुदूर्ग -रामचंद्र कुडाळकर
गेल्या काही वर्षांपासून सावंतवाडी वेंगुर्ला तालुक्यात गवा रेड्यांचा (भारतीय बायसन) वावर मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. कधी काळी घनदाट जंगलात दिसणारे हे प्राणी आता मानवी वस्तीजवळ, शेतात आणि रस्त्यांवरही सहज दिसत आहेत. यामुळे, वाहनचालक आणि शेतकरी दोघांसाठीही एक मोठी समस्या निर्माण झाली आहे.
वाहनचालकांसाठी धोका
वाहतुकीच्या दृष्टिकोनातून, गवा रेड्यांचा वाढलेला वावर अत्यंत धोकादायक ठरत आहे. अनेकदा हे विशालकाय प्राणी अचानक रस्त्यांवर येतात, विशेषतः रात्रीच्या वेळी. त्यांची काळीभोर त्वचा आणि शांत हालचाल यामुळे रात्रीच्या अंधारात ते सहजासहजी दिसत नाहीत. यामुळे अनेक अपघात घडले आहेत, ज्यात वाहनांचे मोठे नुकसान झाले आहे, तर काही वेळा चालक आणि प्रवासी गंभीर जखमी झाले आहेत. काही अपघातांमध्ये दुर्दैवी मृत्यू झाल्याच्या घटनाही समोर आल्या आहेत.
वाहनचालकांसाठी धोका
वाहतुकीच्या दृष्टिकोनातून, गवा रेड्यांचा वाढलेला वावर अत्यंत धोकादायक ठरत आहे. अनेकदा हे विशालकाय प्राणी अचानक रस्त्यांवर येतात, विशेषतः रात्रीच्या वेळी. त्यांची काळीभोर त्वचा आणि शांत हालचाल यामुळे रात्रीच्या अंधारात ते सहजासहजी दिसत नाहीत. यामुळे अनेक अपघात घडले आहेत, ज्यात वाहनांचे मोठे नुकसान झाले आहे, तर काही वेळा चालक आणि प्रवासी गंभीर जखमी झाले आहेत. काही अपघातांमध्ये दुर्दैवी मृत्यू झाल्याच्या घटनाही समोर आल्या आहेत.
शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान
शेतकऱ्यांसाठी ही समस्या तर अधिकच गंभीर आहे. गवा रेड्यांचा कळप शेतात घुसल्यास उभ्या पिकांची मोठ्या प्रमाणावर नासधूस होते. भात, नाचणी, शेंगदाणा यांचे मोठे नुकसान होत आहे.
आणि इतर पिकांचे ते मोठ्या प्रमाणावर नुकसान करतात. अनेक शेतकरी त्यांच्या पिकांचे रक्षण करण्यासाठी रात्रभर शेतात थांबतात, पण त्यांच्या विशाल आकारामुळे त्यांना घाबरवून पळवून लावणे कठीण होते. या नुकसानीमुळे शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती आणखी बिकट होत आहे.
कारणे आणि उपाय
गवा रेड्यांचा मानवी वस्तीकडे येण्याचा मुख्य कारण म्हणजे त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासात झालेला मानवी हस्तक्षेप. जंगलतोड, वाढती शहरीकरण आणि शेतीचा विस्तार यामुळे त्यांचा नैसर्गिक अधिवास कमी झाला आहे. त्यामुळे, अन्नाच्या शोधात त्यांना मानवी वस्तीकडे यावे लागत आहे.
यावर तातडीने उपाययोजना करणे गरजेचे आहे. वन विभाग, स्थानिक प्रशासन आणि नागरिक यांच्या सहकार्यानेच यावर तोडगा काढता येईल.
कारणे आणि उपाय
गवा रेड्यांचा मानवी वस्तीकडे येण्याचा मुख्य कारण म्हणजे त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासात झालेला मानवी हस्तक्षेप. जंगलतोड, वाढती शहरीकरण आणि शेतीचा विस्तार यामुळे त्यांचा नैसर्गिक अधिवास कमी झाला आहे. त्यामुळे, अन्नाच्या शोधात त्यांना मानवी वस्तीकडे यावे लागत आहे.
यावर तातडीने उपाययोजना करणे गरजेचे आहे. वन विभाग, स्थानिक प्रशासन आणि नागरिक यांच्या सहकार्यानेच यावर तोडगा काढता येईल.
- जागरूकता वाढवणे: स्थानिकांना गवा रेड्यांच्या वागणुकीबद्दल आणि त्यांच्यापासून सुरक्षित राहण्याबद्दल माहिती देणे आवश्यक आहे.
- वन विभागाची मदत: वन विभागाने गस्त वाढवणे आणि आवश्यकतेनुसार प्राण्यांना पुन्हा जंगलात पाठवण्यासाठी उपाययोजना करणे महत्त्वाचे आहे.
- सौर कुंपण: शेतांच्या भोवती सौर कुंपण (solar fencing) लावल्यास प्राण्यांना शेतात घुसण्यापासून रोखता येते.
- रस्त्यांवर चिन्हे: ज्या ठिकाणी गवा रेड्यांचा वावर जास्त आहे, अशा रस्त्यांवर धोक्याची सूचना देणारे फलक (warning signs) लावणे आवश्यक आहे.
महत्त्वाची बाब म्हणजे या गवां रेड्यांचा तात्काळ बंदोबस्त करावा व शेतकरी व सर्वसामान्य नागरिक व वाहन चालकांचे प्राण वाचवावे यासाठी ग्रामस्थांकडून वन विभागाला विनंती करण्यात आली आहे. जर एखाद्यावेळी गवा रेडयाने वाहन चालक किंवा शेतकऱ्याला जखमी केल्यास वनविभाग त्या शेतकऱ्याला आर्थिक सहकार्य करताना मोठ्या प्रमाणात टाळाटाळ करताना दिसत आहे त्यामुळे या गवा रेड्याचां तात्काळ बंदोबस्त करावा अशी मागणी ग्रामस्थांकडून होत आहे
